Ćwiczenia rozwijające percepcję słuchową

Różnicowanie dźwięków:

1)Dziecko zamyka oczy lub odwraca się, a druga osoba uderza w jakiś przedmiot (np. garnek, blat stoły) lub gra krótką melodię na instrumencie – należy zgadnąć, co jest źródłem dźwięku;

2)W ćwiczenie można zaangażować rodzeństwo – jedno dziecko woła jakiś wyraz, a drugie ma zgadnąć, kto wołał; ;

Odtwarzanie rytmu i innych struktur czasowych:

 1)Wystukujemy na bębenku (można także uderzać w blat stołu, spód garnka itp.) prosty rytm, a dziecko ma go wyklaskać lub wytupać, odłożyć tyle przedmiotów, ile było uderzeń lub zapisać zasłyszany dźwięk za pomocą kropek;

 2)Klaszczemy lub stukamy, a dziecko posuwa się do przodu tyle kroków, ile było klaśnięć;

 3)Klaszczemy lub stukamy; dziecko różnicuje siłę uderzeń, a następnie je zapisuje (mocne uderzenie można np. zapisać jako „-” , a słabsze jako „o”;

Rozpoznanie i naśladowanie dźwięków:

 1)Pokazujemy obrazki ze zwierzętami; dziecko ma powiedzieć, co to za zwierzę i jakie wydaje dźwięki;

2)Naśladujemy dźwięki (tykanie zegara, odgłos tramwaju, śpiew ptaków, itp.), a dziecko wybiera właściwy obrazek spośród kilku znajdujących się na stole;

Ćwiczenie słuchu fonematycznego:

 1)Różnicowanie podobnie brzmiących słów: układamy przed dzieckiem pary obrazków, które możemy narysować lub wyciąć z gazety; nazwy przedstawionych przedmiotów w każdej parze powinny brzmieć podobnie np. „czapka” – „żabka”, „bucik” – budzik”. Dziecko po usłyszeniu słowa ma wskazać odpowiedni obrazek;

2)Wyszukiwanie określonych sylab w szeregu: wypowiadamy różne sylaby, a dziecko sygnalizuje (np. klaśnięciem) moment usłyszenia sylaby, którą wcześniej z nim ustaliliśmy;

3)Dziecko nasłuchuje sylab podobnie brzmiących (np. pa, ba, ka, ga), sygnalizując ich pojawienie się;

4)Powtarzanie podobnie brzmiących słów: mówimy dziecku wyrazy, różniące się tylko jedną głoską (najlepiej bezsensowne, wymyślone przez nas, np.: „wary” – „fary”, „dok” – „tok”);

 5)Inny wariant poprzedniego ćwiczenia: wypowiadamy dwa tego typu wyrazy, a dziecko ma powiedzieć czy się różnią, a jeśli tak, to jaka litera. W tym zadaniu należy czasem powtórzyć to – szmo słowo (np. „woty” – „woty”, „doda” – „doda”), aby kształtować u dziecka czujność fonetyczną;

6)Segregowanie obrazków wg pierwszej lub ostatniej głoski ich nazwy (możemy tu wykorzystać ilustracje z gazet lub książek); zadaniem dziecka jest np. wyszukać rysunki przedmiotów zaczynających się na literę „g”, kończących się na literę „b” itp.;

7)Reagowanie na wyraz zaczynający się określoną głoską: gdy dziecko usłyszy takie słowo, powinno klasnąć lub podskoczyć;

8)Przygotowujemy zestaw ilustracji oraz litery odpowiadające pierwszej głosce ich nazwy, obrazki rozkładamy na stole.

To ćwiczenie może mieć trzy wersje:

a)Prosimy dziecko aby znalazło obrazki których nazwa zaczyna się na literę np. „o” i równocześnie pokazujemy mu karteczkę z tą literą;

b)Mówimy nazwę głoski, ale nie pokazujemy jej;

c)Pokazujemy napisaną literę, nie wymawiając jej nazwy.

Ćwiczenie analizy i syntezy słuchowej:

Podział zadania na wyrazy:

1)Liczenie wyrazów w zdaniu (zaczynamy od krótkich zdań, przechodząc następnie do coraz bardziej złożonych);

 2)Powtarzanie określonych wyrazów: wypowiadamy zdanie, a dziecko ma powiedzieć jedno z stepujących w nim słów; utrudnieniem zadania będzie polecenie, by dziecko powtórzyło np. drugi wyraz tego zdania, najdłuższy wyraz, słowo zaczynające się na samogłoskę itp.

3)Budowanie zdania z podanym wyrazem; układanie zdania o przedmiocie, który pokazujemy dziecku (np. o zabawce)

Podział wyrazu na sylaby:

Przygotowujemy zestaw obrazków przedstawiających przedmioty o dwusylabowych nazwach (np. auto, domek, lampa), a następnie:

1)Wypowiadamy nazwę jednego z obrazków leżących przed dzieckiem, dzieląc ją dłuższą pauzą na sylaby (np. do—mek), zadaniem jest wymówienie tego słowa w całości (można dodatkowo polecić dziecku, by podało liczbę w danym wyrazie) oraz pokazanie, jaki to przedmiot;

 2)Pokazujemy rysunek, a dziecko podaje jego nazwę, dzieląc ją następnie na sylaby; może pomagać sobie klaszcząc lub wystukując;

3)Mówimy tylko początkową sylabę wyrazy nazywającego jakiś przedmiot; dziecko ma odszukać odpowiedni obrazek i dopowiedzieć drugą sylabę – np. mówimy „do…”, a dziecko szuka obrazka i dopowiada resztę wyrazu „…mek”;

4)Dziecko ma wyszukać wszystkie obrazki, których pierwsza sylaba to np. „ba” (balon, baton, baba), „ko” (kosa, koza, kotek, koło);

5)Dziecko dzieli na sylaby nazwy przedmiotów z najbliższego otoczenia np. okno, stołek;

6)Możemy rzuć do siebie piłką, wywołując imiona. Rzucający piłkę wymawia tylko początek imienia np. „Zo…”, dziecko  kończy  „…sia” (zamiast imion mogą to być zabawki, pojazdy itp). Gdy dziecko dobrze opanuje analizę i syntezę wyrazów dwusylabowych, możemy przejść do słów trzy- a następnie czterosylabowych, wykonując takie same ćwiczenia, jak z dwusylabowymi; dodatkowo możemy wymieszać obrazki tak, by były wśród nich przedmioty o nazwach dwu-, trzy-, cztero i więcej sylabowych, a dziecko ma je posegregować zależnie od liczby sylab.

Podział na głoski: (ćwiczenia rozwijające także słuch fonetyczny):

1)Wypowiadamy słowo, a dziecko ma powiedzieć, jaką literę słyszy:

a)Na początku wyrazu (np. aka, ada, eta, as, oda) – wyrazy rozpoczynające się samogłoską; b)Na początku wyrazu (np. bot, dok, wod, jod) – wyrazy rozpoczynające się spółgłoską;

c)Na końcu (wot, gog, jog) – spółgłoski;

d)Na końcu wyrazu (deda, ala, ele) – samogłoski;

e)W środku wyrazu (hok, kom, dok) – samogłoski; f)W środku wyrazu (hik, wik, gik) – spółgłoski; Należy zachować powyższą kolejność ćwiczeń i przechodzić do następnego etapu dopiero po opanowaniu poprzedniego. Jeśli dziecko nie radzi sobie z wyrazami trzyliterowymi, zaczynamy od sylab. Jeśli dziecko ma trudności z rozróżnieniem nagłosu i wygłosu lub śródgłosu można przeciągać te litery, które chcemy by dziecko wymieniło – mówimy wtedy np. Ooo – la (Ola).

Ćwiczenia analizy i syntezy wzrokowej;

  • Rozpoznawanie początkowej lub końcowej głoski w wyrazach;
  • Wyodrębnianie wyrazu rozpoczynającego się daną, umówioną głoską z ciągu różnych wyrazów wypowiadanych przez prowadzącego;
  • Wyodrębnianie danej, umówionej sylaby z ciągu różnych sylab wypowiadanych przez prowadzącego (da ma wa za ka da ga ta dama wa za ka ga ta);
  • Liczenie sylab w wyrazach;
  • Zabawa w kończenia słów;
  • Wyodrębnianie wyrazów w zadaniu – ilość wyrazów można zaznaczać ilością odkładanych przedmiotów, np. klocków;
  • Zabawa w szukanie rymów do danego wyrazu;

Odróżnianie mowy prawidłowej od nieprawidłowej – dziecko klaszcze, gdy usłyszy nieprawidłową wymowę, podnosi rękę słysząc głoskę zdeformowaną itp.

 Ćwiczenia na materiale obrazkowym:

  • Wyszukiwanie różnic między obrazkami: jeśli nie mamy dostępu do gotowych zadań, możemy sami narysować dwa obrazki, różniące się jedynie pewną liczbą drobnych szczegółów.
  • Wyszukiwanie przedmiotów: przez krótką chwilę pokazujemy dziecku obrazek, który następnie chowamy, a dziecko ma wymienić przedmioty, które zdążyło na nim zaobserwować (można utrudnić zadanie polecając zaobserwować tylko te przedmioty, które rozpoczynają się na jakąś literę np., p, s). Można tu wykorzystać jakąkolwiek ilustrację z książki lub czasopisma, na której znajduje się dużo różnych przedmiotów.

Składanie całości z części: dajemy dziecku pocięty na części obrazek (może to być np. stara pocztówka), który ono składa w całość. Urozmaicenie tego ćwiczenia: na kartce papieru wielkość pociętego obrazka rysujemy kreski, według których go podzieliliśmy (kontury poszczególnych elementów, do których dziecko ma dopasować fragmenty rysunku). Początkowo tniemy na dwie części, zwiększając liczbę elementów, gdy dziecko opanuje poziom wcześniejszy.

Odwzorowywanie: szlaczków i wzorów; rysujemy dziecku szlaczek, który przerysowuje mając go przed sobą.

Uzupełnianie brakujących elementów w rysunkach: jeśli nie znajdziemy takich gotowych ćwiczeń, możemy sami narysować dwa obrazki przedstawiające ten sam przedmiot, z tym że w jednym z nich powinno brakować jakiś elementów, które dziecko ma odnaleźć w drugim i dorysować (np. dwa bałwanki – jednemu z nich może brakować nosa, guzika itp.)